تکلیف قرارداد مشارکت در ساخت در جنگ چه میشود ؟
تأثیر جنگ بر قرارداد مشارکت در ساخت، یک موضوع حقوقی پیچیده است که تحت عنوان “قوه قاهره” (فورس ماژور) بررسی میشود. در قوانین بسیاری از کشورها، از جمله ایران، وقوع جنگ جزو مصادیق قوه قاهره محسوب میشود.
قوه قاهره (فورس ماژور) چیست؟
قوه قاهره به حادثهای گفته میشود که دارای سه ویژگی اصلی باشد:
- خارجی بودن: حادثه باید خارج از اراده و کنترل طرفین قرارداد باشد.
- غیرقابل پیشبینی بودن: وقوع حادثه نباید در زمان انعقاد قرارداد قابل پیشبینی بوده باشد.
- غیرقابل دفع بودن (اجتنابناپذیری): حتی با تلاش معقول، جلوگیری از وقوع یا اثرات آن امکانپذیر نباشد.
جنگ و قرارداد مشارکت در ساخت:
وقوع جنگ (در ابعاد گسترده که اثرات آن بر بخش ساخت و ساز مشهود باشد) معمولاً به عنوان یک مصداق روشن از قوه قاهره تلقی میشود. تأثیر جنگ بر قرارداد مشارکت در ساخت میتواند شامل موارد زیر باشد:
-
تأخیر در اجرای پروژه:
- کمبود مصالح: جنگ میتواند باعث اختلال در زنجیره تأمین، تولید و حمل و نقل مصالح ساختمانی شود و در نتیجه کمبود یا گرانی شدید مصالح را به دنبال داشته باشد.
- کمبود نیروی کار: بسیج نیروها، مهاجرت یا ناامنی میتواند به کمبود نیروی کار متخصص و عادی منجر شود.
- محدودیتهای تردد و حمل و نقل: ممکن است دولت برای حفظ امنیت، محدودیتهایی در رفتوآمد یا حمل و نقل وضع کند که عملیات ساخت را متوقف یا کند کند.
- مشکلات مالی و بانکی: جنگ به شدت بر اقتصاد کشور تأثیر میگذارد و میتواند باعث تورم شدید، نوسانات ارزی، مشکلات بانکی و عدم دسترسی به تسهیلات مالی شود که تأمین مالی پروژه را با چالش روبرو میکند.
- ناامنی: ناامنی در منطقه، حملات نظامی یا بمباران میتواند عملاً ادامه کار را ناممکن یا بسیار پرخطر کند.
-
تأثیر بر تعهدات طرفین:
- معافیت از مسئولیت تأخیر و خسارت: در صورت اثبات فورس ماژور، متعهدی که به دلیل جنگ نتوانسته به تعهدات خود (مانند تحویل به موقع پروژه) عمل کند، از مسئولیت پرداخت خسارت ناشی از تأخیر معاف میشود. این در ماده ۲۲۷ و ۲۲۹ قانون مدنی ایران تصریح شده است.
- تغییر شرایط قرارداد: ممکن است طرفین با توافق، شرایط قرارداد را برای وفق دادن با وضعیت جدید (مثلاً افزایش مدت زمان پروژه، بازنگری در قیمتها یا کیفیت مصالح) تغییر دهند.
-
تعلیق قرارداد:
- در بسیاری از موارد، اثر قوه قاهره مانند جنگ، تعلیق اجرای قرارداد است. به این معنی که تعهدات طرفین تا زمان رفع وضعیت جنگی یا رفع موانع ناشی از آن، متوقف میشود. پس از پایان وضعیت اضطراری، قرارداد با همان شرایط اولیه ادامه مییابد.
-
فسخ یا انفساخ قرارداد:
- اگر وضعیت جنگی به گونهای باشد که اجرای قرارداد را به طور دائم یا برای مدت نامحدود غیرممکن سازد (مثلاً تخریب کامل ملک یا عدم امکان بازسازی آن)، در این صورت قرارداد میتواند فسخ (توسط یکی از طرفین با اجازه قانون یا توافق) یا منفسخ (باطل شدن خود به خودی) شود.
- شرایط فسخ یا انفساخ به دلیل فورس ماژور باید در متن قرارداد پیشبینی شده باشد. در غیر این صورت، حل و فصل آن به عهده مراجع قضایی خواهد بود.
نکات مهم و حقوقی:
- ذکر بند فورس ماژور در قرارداد: بهترین راه حل این است که در قرارداد مشارکت در ساخت، یک بند کامل و شفاف درباره “قوه قاهره” (فورس ماژور) و مصادیق آن (مانند جنگ، بلایای طبیعی، تحریمهای ناگهانی) و همچنین تکلیف تعهدات طرفین در صورت وقوع آن (اعم از تعلیق، تمدید مهلت، یا فسخ) پیشبینی شود.
- اثبات فورس ماژور: اثبات اینکه حادثه جنگی واقعاً مانع انجام تعهدات شده، بر عهده طرفی است که به دلیل آن نتوانسته به تعهد خود عمل کند.
- مشورت با وکیل: در چنین شرایط حساسی، مشورت با یک وکیل متخصص در امور قراردادهای ساخت و ساز بسیار ضروری است. وکیل میتواند با بررسی دقیق قرارداد و شرایط موجود، بهترین راه حل حقوقی را پیشنهاد دهد.
- مسائل مربوط به بیمه: ممکن است بخشی از خسارات ناشی از جنگ (مانند تخریب ملک) تحت پوشش بیمه باشد. بررسی پوششهای بیمهای از اهمیت بالایی برخوردار است.
- توافق بین طرفین: در صورت بروز جنگ، اولین و بهترین راهکار، مذاکره و توافق مسالمتآمیز بین مالک و سازنده برای ادامه همکاری یا فسخ قرارداد با کمترین خسارت است.
به طور خلاصه، جنگ به عنوان یک “قوه قاهره” میتواند تأثیرات عمیقی بر قرارداد مشارکت در ساخت داشته باشد، از تعلیق پروژه تا حتی فسخ آن. نحوه برخورد با این شرایط بستگی به مفاد قرارداد، قوانین جاری و توافقات احتمالی بین طرفین خواهد داشت.