تاثیر تعطیلی ناشی از آلودگی هوا و برف و سما بر قرارداد مشارکت در ساخت
تعطیلیهای ناگهانی ناشی از آلودگی هوا، برف یا سرمای شدید (که در سالهای اخیر در کلانشهرها زیاد شده)، یکی از چالشهای حقوقی در قراردادهای مشارکت در ساخت است. این موضوع مستقیماً با بحث «تأخیرات مجاز» و «فورژ ماژور» در ارتباط است.
در ادامه، تأثیر این تعطیلیها را از سه منظر حقوقی و اجرایی بررسی میکنیم:
۱. آیا این تعطیلیها “فورس ماژور” محسوب میشوند؟
در حقوق قراردادها، برای اینکه حادثهای فورس ماژور (قوه قهریه) باشد، باید سه ویژگی داشته باشد: غیرقابل پیشبینی، غیرقابل اجتناب و خارجی بودن.
-
برف و سرما: اگر در حد متعارف فصل باشد (مثلاً برف معمولی در دیماه)، فورس ماژور نیست و سازنده باید پیشبینی آن را میکرد. اما اگر سرمای بیسابقه و یخبندان طولانی رخ دهد که طبق آییننامه بتن (آبا)، عملیات بتنریزی را اصلاً غیرممکن کند، میتواند جزو تأخیرات مجاز باشد.
-
آلودگی هوا: تعطیلیهای ناشی از آلودگی هوا که توسط کمیته اضطرار اعلام میشود، یک «حکم حکومتی و اداری» است. از آنجا که سازنده حق سرپیچی از دستور دولت (توقف فعالیت کارگاههای ساختمانی) را ندارد، این ایام معمولاً جزو تأخیرات مجاز محسوب میشود.
۲. تأثیر بر “تاریخ تحویل” و “خسارت تأخیر”
اگر در قرارداد به صورت دقیق به این موارد اشاره نشده باشد، معمولاً به روش زیر عمل میشود:
-
تمدید مهلت قرارداد: به تعداد روزهایی که طبق اعلام رسمی دولت، فعالیت ساختمانی در آن شهر ممنوع شده است، به مهلت قرارداد اضافه میشود.
-
عدم تعلق جریمه (دیرکرد): مالک نمیتواند برای روزهایی که تعطیلی رسمی و اجباری بوده، از سازنده مطالبه خسارت (وجه التزام) کند.
۳. نکات مهم در نگارش قرارداد (برای جلوگیری از اختلاف)
برای اینکه بین مالک و سازنده در این مواقع دعوا ایجاد نشود، بهتر است در قرارداد (یا متمم آن) این بندها اضافه شود:
-
ملاک تعطیلی: قید شود که ملاک، اعلام رسمی از طریق رسانههای جمعی یا استانداری مبنی بر تعطیلی کارگاههای ساختمانی است.
-
تأخیرات فنی ناشی از اقلیم: مثلاً قید شود «اگر دمای هوا از ۵- درجه کمتر شود، به دلیل ممنوعیت فنی بتنریزی، این روزها جزو تأخیرات مجاز محسوب میشود».
-
وظیفه اطلاعرسانی: سازنده موظف باشد در روزهای تعطیلی، موضوع را به صورت مکتوب یا پیامکی به مالک (یا ناظر) اطلاع دهد.
۴. تفکیک تعطیلی کارمندها با تعطیلی کارگاهها
نکته ظریف: گاهی دولت ادارات را به خاطر آلودگی تعطیل میکند اما اعلام نمیکند که فعالیتهای عمرانی و ساختمانی هم باید متوقف شوند. در این حالت:
-
اگر کارگاه باز باشد و سازنده کار را تعطیل کند، این تأخیر غیرمجاز است.
-
تنها زمانی تأخیر مجاز است که «ممنوعیت فعالیت ساختمانی» صراحتاً توسط شهرداری یا استانداری اعلام شده باشد.
پیشنهاد برای شما:
اگر شما سازنده هستید، حتماً اسکرینشاپ اخبار یا ابلاغیههای استانداری در روزهای آلودگی یا یخبندان را جمعآوری کنید تا در زمان تحویل پروژه، مستندی برای مجاز بودن تأخیرات خود داشته باشید.
اگر شما مالک هستید، دقت کنید که سازنده به بهانه آلودگی هوایی که باعث تعطیلی مدارس شده (ولی کارگاهها باز بودهاند)، زمان پروژه را طولانی نکند.
آیا در قرارداد شما بند خاصی در مورد «حوادث غیرقابل پیشبینی» یا «تأخیرات مجاز» نوشته شده است؟ (اگر متن آن را دارید بفرستید تا دقیقتر راهنماییتان کنم).