تاثیر اعتراض بازاریان روی قراردادهای مشارکت در ساخت
اعتراضات بازاریان و نوسانات شدید اقتصادی ناشی از آن، به طور مستقیم بر «تعادل اقتصادی» قراردادهای مشارکت در ساخت اثر میگذارد. از آنجا که این قراردادها معمولاً طولانیمدت (۱۸ تا ۳۶ ماه) هستند، هرگونه تنش در بازار میتواند ساختار سود و زیان طرفین را دگرگون کند.
تأثیر این اعتراضات و تلاطمات همراه آن را میتوان در ۴ محور اصلی بررسی کرد:
۱. تورم انتظاری و افزایش قیمت مصالح (Force Majeure)
اعتراضات بازاریان معمولاً با توقف موقت فعالیت بنکداران و تامینکنندگان مصالح ساختمانی همراه است. این توقف عرضه، منجر به:
-
نایاب شدن مصالح: سازنده در تهیه آهنآلات، سیمان و تجهیزات برقی/تاسیساتی دچار مشکل میشود.
-
افزایش قیمت: حتی پس از بازگشت آرامش، بازار با قیمتهای جدید (تورم ناشی از توقف عرضه) روبرو میشود که باعث خروج پروژه از «برآورد اولیه مالی» میگردد.
۲. ادعای «هاردشیپ» (Hardship) یا عسر و حرج سازنده
در حقوق قراردادها، اگر شرایطی پیش بیاید که اجرای قرارداد برای یک طرف (غالباً سازنده) بسیار دشوار و کمرشکن شود، او میتواند ادعای عسر و حرج کند.
-
وقتی بازار به نشانه اعتراض تعطیل میشود، هزینههای ثابت سازنده (اجاره جرثقیل، دستمزد کارگر، هزینههای نگهبانی) پابرجا میماند اما پیشرفت فیزیکی متوقف میشود.
-
این موضوع میتواند منجر به درخواست سازنده برای تغییر نسبت اشتراک یا دریافت وجه نقد اضافی از مالک شود.
۳. تأخیرات مجاز و غیرمجاز
یکی از چالشهای اصلی در محاکم قضایی هنگام اعتراضات بازاریان، تشخیص «تاخیر مجاز» است:
-
تأثیر مستقیم: اگر تعطیلی بازار باعث شود سازنده نتواند متریال خاصی را طبق جدول زمانبندی تهیه کند، ممکن است این مدت جزو تأخیرات مجاز (فورث ماژور) محسوب شود و مالک نتواند خسارت دیرکرد (وجه التزام) بگیرد.
-
نکته حقوقی: سازنده باید ثابت کند که تعطیلی بازار خارج از کنترل او بوده و هیچ راه جایگزینی برای تامین مصالح نداشته است.
۴. تغییر در استانداردهای متریال (لیست متریال)
در اکثر قراردادها، برندی خاص (مثلاً بوش برای آشپزخانه یا لولههای نیوپایپ) ذکر میشود. در زمان اعتراضات و اختلال در واردات یا عرضه:
-
سازنده ممکن است به دلیل نبود قطعات در بازار، تقاضای استفاده از برندهای جایگزین را داشته باشد.
-
این موضوع اغلب باعث اختلاف میان مالک (که به دنبال کیفیت مقرر است) و سازنده (که به دنبال بستن پروژه است) میشود.
راهکار پیشنهادی برای مدیریت قرارداد در این شرایط:
-
الحاقیه نویسی: اگر پروژه به دلیل تنشهای بازار متوقف شده، بهتر است طرفین پیش از شکایت، یک «الحاقیه تمدید زمان» یا «تعدیل قیمت» تنظیم کنند.
-
استعلام رسمی: سازنده باید مدارکی مبنی بر بسته بودن صنف مربوطه یا عدم فروش مصالح تهیه کند (مانند تاییدیه اتحادیه) تا در آینده بتواند از خود در برابر جریمه دیرکرد دفاع کند.
-
شرط تعدیل: در قراردادهای جدید، حتماً شرطی تحت عنوان «نوسانات فاحش قیمت» گنجانده شود تا با تغییر ناگهانی بازار، تکلیف سهمالشرکه مشخص باشد.